Według raportu „Rachunek od państwa. Wydatki publiczne w 2025 r.” przygotowanego przez Forum Obywatelskiego Rozwoju, całkowite wydatki publiczne w Polsce wyniosły w ubiegłym roku blisko 2 biliony złotych. Oznacza to, że na każdego mieszkańca przypadło średnio 53 222 zł wydatków publicznych, czyli o około 5,2 tys. zł więcej niż rok wcześniej.
Największą pozycję w strukturze wydatków stanowią emerytury i renty. W przeliczeniu na jednego mieszkańca przeznaczono na ten cel 13,9 tys. zł. Na ochronę zdrowia wydano ponad 6,1 tys. zł, na bezpieczeństwo i wymiar sprawiedliwości około 6 tys. zł, na pomoc społeczną 5,6 tys. zł, natomiast na edukację i naukę 5,5 tys. zł. Łącznie te obszary odpowiadają za ponad jedną trzecią wszystkich wydatków publicznych.
Raport wskazuje również na wyraźne zmiany w dynamice poszczególnych kategorii. Największy wzrost rok do roku odnotowano w kosztach obsługi długu publicznego, które zwiększyły się o 23,5 proc. Wydatki na administrację publiczną wzrosły o 20,8 proc., natomiast nakłady na bezpieczeństwo i sprawiedliwość zwiększyły się o 16,4 proc. Emerytury i renty pochłonęły o 10,3 proc. więcej środków niż rok wcześniej.
Jedyną dużą kategorią, w której odnotowano spadek wydatków na jednego mieszkańca, była pomoc społeczna. Nakłady zmniejszyły się o blisko 17 proc. Eksperci Forum Obywatelskiego Rozwoju wyjaśniają, że wynika to przede wszystkim z wygaszania części programów osłonowych uruchomionych podczas kryzysu energetycznego i wysokiej inflacji.
Autorzy opracowania zwracają uwagę, że wydatki publiczne osiągnęły poziom 50,9 proc. produktu krajowego brutto. To wynik wyższy niż notowany między innymi w Niemczech, Szwecji czy Danii. W ciągu ostatnich dziesięciu lat wskaźnik ten wzrósł o 9,4 punktu procentowego.
Analiza FOR wskazuje jednocześnie, że wzrost wydatków nie przełożył się w takim samym stopniu na poprawę jakości funkcjonowania państwa. Z przedstawionych wyliczeń wynika, że zwiększone nakłady na obronność odpowiadają za około 14 proc. nominalnego wzrostu wydatków publicznych w latach 2021-2025.
Eksperci przygotowali także symulację pokazującą wpływ poszczególnych wydatków na stan finansów publicznych. Gdyby poza obronnością i kosztami obsługi długu pozostałe wydatki utrzymały relację do PKB z 2021 roku, rachunek przypadający na jednego mieszkańca byłby niższy o 4227 zł. Jednocześnie deficyt sektora finansów publicznych wyniósłby około 3,2 proc. PKB zamiast prognozowanych 7,2 proc.
Raport pokazuje, że rosnące wydatki państwa oraz coraz wyższe koszty obsługi zadłużenia pozostają jednym z najważniejszych wyzwań dla finansów publicznych w kolejnych latach.